Je gitaar is van hout, en hout reageert altijd op de lucht eromheen. Van alles wat bepaalt hoe een gitaar speelt, klinkt en meegaat, is luchtvochtigheid de grootste factor. Akoestisch of elektrisch, goedkoop of duur: elke gitaar werkt mee als de hoeveelheid vocht in de lucht verandert.

In deze gids lees je wat er in het hout gebeurt, wat te veel of te weinig luchtvochtigheid met je gitaar doet, en welke eenvoudige dingen je kunt doen om hem te beschermen.

Waarom hout reageert op luchtvochtigheid

Hout neemt vanzelf vocht op en staat het weer af, totdat het in evenwicht is met de omgeving. Dat heet hygroscopie. Is de lucht vochtig, dan neemt het hout vocht op en zwelt het op. Is de lucht droog, dan geeft het vocht af en krimpt het.

De meeste gitaren voelen zich het best bij een relatieve luchtvochtigheid van ongeveer 40 tot 50%, vergelijkbaar met de omstandigheden waarin ze zijn gebouwd. Zit je daar lange tijd ver buiten, dan krijg je problemen met de bespeelbaarheid, de klank en uiteindelijk de constructie van de gitaar.

In Nederland krijg je beide uitersten. De zomers zijn vaak vochtig, en zodra in het najaar de cv aangaat, kan de lucht binnen heel droog worden. Over die seizoenswisseling schreven we in Is je gitaar klaar voor de herfst?

Wat een hoge luchtvochtigheid met je gitaar doet

Boven ongeveer 60% luchtvochtigheid neemt het hout extra vocht op en begint het op te zwellen.

Opzwellend hout

Je ziet het niet van de ene op de andere dag, maar na verloop van tijd kan het opzwellen de body en de hals vervormen.

Akoestische gitaren zijn het gevoeligst. Het bovenblad (klankbord) en het achterblad kunnen naar buiten bollen. Daardoor komt de snaarhoogte hoger te liggen en speelt de gitaar zwaarder.
Elektrische gitaren zijn stabieler dankzij hun massieve body, maar ook hun hals kan opzwellen, wat invloed heeft op de stabiliteit en de stemming.

Een hogere snaarhoogte en zwaarder spelen

Als het hout opzwelt, krijgt de hals meestal meer kromming (een voorwaartse buiging) en komen de snaren hoger boven de frets te liggen. Een hogere snaarhoogte betekent harder drukken om noten te grijpen, en dat maakt snel of precies spel vermoeiender. Bij akoestische gitaren kan een opbollend bovenblad ook de brug omhoog duwen, waardoor de snaarhoogte nog verder stijgt.

Een kromme hals

Lange periodes met een hoge luchtvochtigheid kunnen een hals flink krom trekken. Dan klopt de intonatie niet meer en moet de halspen worden bijgesteld. Laat je dat te lang zitten, dan kan het tot serieuzere problemen leiden.

Een doffere klank

Hout dat vol vocht zit, trilt minder vrij, waardoor de gitaar gedempt en minder levendig kan klinken. Dat merk je vooral bij akoestische gitaren, waar het hout zoveel van het werk doet.

Wat een lage luchtvochtigheid met je gitaar doet

Onder ongeveer 35% luchtvochtigheid droogt het hout uit en krimpt het. Dat is vaak schadelijker dan een hoge luchtvochtigheid, en het is het grootste risico in een Nederlandse winter met de verwarming aan.

Scheuren

Het ernstigste probleem. Als het hout krimpt, kan de spanning scheuren veroorzaken in het boven- of achterblad of de zijkanten. Akoestische gitaren met hun dunne bovenblad van massief hout lopen het meeste risico. Een scheur kan een haarscheurtje zijn of een echte spleet, en het heeft invloed op de klank, de constructie en de waarde van de gitaar.

Scherpe fretuiteinden

De toets krimpt, maar de metalen frets niet. De uiteinden van de frets steken dan uit voorbij de rand van de hals. Die scherpe fretuiteinden (ook wel fret sprout genoemd) blijven aan je hand haken als je over de hals beweegt en moeten worden bijgevijld. Een klassiek winterprobleem.

Een lage snaarhoogte en fretbuzz

Als de hals uitdroogt, kan hij zijn kromming verliezen of zelfs achteruit buigen. De snaren komen dichter bij de frets te liggen en je krijgt fretbuzz, vaak in de lage posities, samen met minder sustain en een dunnere klank.

Loslatende lijmverbindingen

Gitaren zijn gelijmd bij de halsverbinding, de brug en (bij akoestische gitaren) de interne balken. Bij heel droge lucht kunnen lijmverbindingen verzwakken en kunnen onderdelen zoals de brug gaan loslaten. Dat is een grotere reparatie, dus het loont om het te voorkomen.

Zo bescherm je je gitaar tegen luchtvochtigheid

Het goede nieuws: de meeste vochtproblemen zijn makkelijk te voorkomen.

Gebruik een luchtbevochtiger of ontvochtiger

Klankgatbevochtigers hang je in het klankgat van een akoestische gitaar, waar ze langzaam vocht afgeven. Heel handig in de winter.
Kofferbevochtigers en tweerichtings-vochtpakjes houden de lucht in de koffer op een constant niveau en beschermen zo de body en de hals.
Luchtbevochtigers of ontvochtigers voor de kamer regelen de hele ruimte. Ideaal als je meerdere gitaren op standaards of aan de muur hebt hangen.

Meet de luchtvochtigheid

Een kleine digitale hygrometer kost een paar euro en laat precies zien wat er in de kamer of de koffer gebeurt, zodat je niet hoeft te gokken. Mik op 40 tot 50%.

Bewaar hem in de koffer

Speel je niet, dan geeft een goede koffer je gitaar zijn eigen stabiele omgeving. Dat maakt het grootste verschil als het weer extreem is.

Vermijd plotselinge veranderingen

Houd je gitaar uit de buurt van radiatoren, kachels en direct zonlicht, en laat hem nooit in de auto liggen. Breng je een gitaar van de ene naar een heel andere omgeving, bijvoorbeeld van een koude auto naar een warm huis, laat hem dan 20 tot 30 minuten in de koffer zodat hij geleidelijk kan wennen.

Voed de toets

Onbehandelde toetsen van bijvoorbeeld palissander en ebben hebben baat bij regelmatig voeden, vooral voor de droge maanden. We gebruiken onze eigen GuitarBuddy Fretboard Wax & Conditioner, en waarom we die verkiezen boven citroenolie lees je in dit artikel.

Hoe vaak moet je controleren?

Elke week: werp een blik op je hygrometer.
Elke maand: controleer je gitaar op scherpe fretuiteinden, een veranderde snaarhoogte of tekenen van scheuren.
Elk seizoen: let extra op als het weer omslaat, en stel je bevochtiger of ontvochtiger bij.

Een setup per seizoen is de makkelijkste manier om dit allemaal bij te houden. Lees waarom een regelmatige setup belangrijk is voor meer over wat een setup inhoudt.

Tot slot

Luchtvochtigheid heeft invloed op elke gitaar, maar met een hygrometer, een beetje aandacht en een stabiele plek voor je instrument voorkom je bijna alle schade. Houd je gitaar op een constante 40 tot 50% en hij speelt beter, klinkt beter en gaat langer mee.

Maak je je zorgen over je gitaar?

Is je gitaar gaan zoemen, is de snaarhoogte veranderd of voelen de fretuiteinden scherp aan? Dan heeft hij waarschijnlijk een setup nodig die bij het seizoen past. GuitarBuddy zit in Zandvoort en werkt voor gitaristen uit Haarlem, Aerdenhout en Amsterdam. Bekijk onze diensten voor afstellen en reparatie of plan je setup.

Hoe luchtvochtigheid je gitaar beïnvloedt: wat elke gitarist moet weten