Is je gitaar klaar voor de herfst? Wat het stookseizoen met je gitaarhals doet
Elk najaar verandert er stilletjes iets in gitaarkoffers en op gitaarstandaards door heel Nederland. De verwarming gaat aan, de ramen blijven dicht en een paar weken later beginnen gitaristen dingen te merken. Een zoem op de lage frets die er in de zomer niet was. Fretuiteinden die aan je hand haken als je over de hals schuift. Snaren die ineens lager liggen, of een gitaar die gewoon niet gestemd blijft.
Je verbeeldt het je niet, en het ligt ook niet aan je spel. Je gitaar reageert op de wisseling van het seizoen, en de hals is meestal de eerste plek waar je dat merkt.
Hout werkt. Altijd.
Een gitaarhals is van hout, en hout neemt voortdurend vocht op en staat het weer af, afhankelijk van de lucht eromheen. Is de lucht vochtig, dan zwelt het hout een beetje op. Is de lucht droog, dan krimpt het. Ook de temperatuur speelt mee, vooral door wat die met de luchtvochtigheid doet. Wil je het hele verhaal, lees dan Hoe luchtvochtigheid je gitaar beïnvloedt: wat elke gitarist moet weten.
De Nederlandse herfst is een lastige voor gitaren. Buiten is het vochtig, grijs en vaak ruim boven de 80% relatieve luchtvochtigheid. Binnen droogt de lucht snel uit zodra de cv aanstaat, en zakt hij makkelijk naar 30 tot 35%. Gitaren voelen zich het best bij zo’n 45 tot 55%. De komende vijf of zes maanden staan de meeste gitaren in Nederlandse huizen dus in lucht die droger is dan ze prettig vinden.
Wat er met je hals gebeurt als de verwarming aangaat
In je hals zit een stalen halspen. Die zorgt voor tegenwicht tegen de trekkracht van de snaren, zodat de hals een heel kleine, gecontroleerde voorwaartse buiging heeft: de halskromming. Door die kromming hebben de snaren ruimte om te trillen zonder de frets te raken.
Droogt het hout uit, dan verschuift die balans. De hals verliest vaak kromming en kan zelfs achteruit buigen: hij krult dan licht naar achteren, waardoor het midden van de hals richting de snaren komt. Het gevolg is zoemen, meestal in de eerste posities, en noten die wegvallen als je ze buigt.
Ook de toets krimpt, maar de metalen frets niet. Wordt de toets een fractie smaller, dan gaan de uiteinden van de frets uitsteken voorbij de rand van de hals. Dat heet fret sprout, en het is de reden dat een gitaar die in augustus zijdezacht aanvoelde, in november langs je handpalm lijkt te schuren.
Bij akoestische gitaren kan het bovenblad iets inzakken als het uitdroogt. Dan wordt de snaarhoogte lager en gaat de gitaar zoemen. Bij heel droge lucht lopen akoestische gitaren ook risico op scheuren in het boven- of achterblad, en dat is een veel grotere klus dan een setup.
Dit betekent niet dat je gitaar slecht gemaakt is. Dure gitaren werken net zo goed als goedkope. Hout is nu eenmaal hout.
Van koud naar warm: laat je gitaar acclimatiseren
De herfst betekent ook dat je je gitaar naar binnen draagt uit een koude auto, een kille repetitieruimte of na een fietstocht naar huis. Een plotselinge overgang van koud naar warm is zwaar voor een instrument. Het hout en de lak zetten met een verschillende snelheid uit, wat fijne scheurtjes in de lak kan geven (finish checking), vooral bij gitaren met nitrolak. Ook kan er condens ontstaan op koude snaren en hardware.
De oplossing is simpel: neem je een koude gitaar mee naar binnen, laat hem dan 20 tot 30 minuten in de koffer voordat je hem openmaakt, zodat hij geleidelijk opwarmt. En laat een gitaar in de herfst of winter nooit een nacht in de auto liggen.
Wat een herfstsetup inhoudt
Een seizoenssetup zorgt dat je gitaar goed speelt in de omstandigheden waarin hij de komende maanden echt staat. Dat betekent:
- Halspen afstellen: de halskromming wordt gemeten en ingesteld op de juiste waarde voor jouw snaardikte en speelstijl, zodat de achteruitbuiging en het zoemen verdwenen zijn.
- Snaarhoogte bij de brug en de topkam: zodra de hals goed staat, wordt de hoogte van de snaren aan beide kanten gecontroleerd en ingesteld voor comfortabel spelen.
- Intonatie: elke snaar wordt gecontroleerd en de zadels worden zo ingesteld dat je gitaar over de hele hals zuiver klinkt.
- Fretuiteinden bijwerken: scherpe, uitstekende fretuiteinden worden gevijld en afgerond, zodat de hals weer glad aanvoelt.
- De toets voeden: onbehandelde toetsen van bijvoorbeeld palissander en ebben krijgen een beschermende behandeling, zodat ze de droge lucht beter aankunnen.
Voor die laatste stap gebruiken we onze eigen GuitarBuddy Fretboard Wax & Conditioner. Die voedt het hout en laat een beschermend laagje achter in plaats van erin te trekken. Waarom we die liever gebruiken, lees je in Waarom GuitarBuddy Fretboard Wax beter is voor je gitaar dan citroenolie.
Zo bescherm je je gitaar deze winter
- Houd hem uit de buurt van radiatoren en kachels. Een gitaar op een standaard pal naast de radiator is het klassieke winterslachtoffer.
- Gebruik een luchtbevochtiger. Een luchtbevochtiger voor de kamer helpt het hele huis, en een kleine bevochtiger voor in de koffer of een tweerichtings-vochtpakje is een goedkope manier om een gitaar te beschermen die in zijn koffer woont.
- Koop een hygrometer. Voor een paar euro heb je een klein digitaal metertje, zodat je echt weet wat de luchtvochtigheid is in plaats van te gokken.
- Laat hem rustig opwarmen. Koude gitaar? Laat hem een halfuur in de koffer voordat je hem openmaakt.
- Voed je toets. Een lichte behandeling aan het begin van het stookseizoen helpt een onbehandelde toets de droge maanden door.
Tijd voor een herfstcheck?
Is je gitaar gaan zoemen, voelt de rand van de hals ruw aan, of speelt hij gewoon niet meer zoals in de zomer? Grote kans dat hij simpelweg een seizoenssetup nodig heeft. Een goed afgestelde gitaar speelt makkelijker, blijft beter gestemd en is veel leuker om op een donkere winteravond op te pakken.
GuitarBuddy zit in Zandvoort en werkt voor gitaristen uit Haarlem, Aerdenhout en Amsterdam. Bekijk onze diensten voor afstellen en reparatie, of plan je setup, dan maken we je gitaar klaar voor de winter.
